De destructieve kant van goede bedoelingen

De destructieve kant van goede bedoelingen

24 juli 2014 09:33 - door Sanne Blauw - 0 reacties

De logica is onweerstaanbaar: als we maar genoeg geld sturen naar ontwikkelingslanden, wordt armoede vanzelf opgelost. We móeten iets doen. In het boek The Idealist portretteert Nina Munk met finesse de charismatische goeddoener Jeffrey Sachs en zijn millenniumdorpen in Afrika. Hoe goede bedoelingen destructieve uitkomsten kunnen hebben.

Al op jonge leeftijd blinkt Jeffrey Sachs (1954) uit: hij haalt hoge cijfers op school, wint wiskundewedstrijden en heeft ook nog eens leiderschapskwaliteiten. Hij is een succesvol econoom als hij op zijn dertigste wordt uitgenodigd in Bolivia door President Victor Paz. Het land is arm en de economie is een chaos. Inflatie is 25.000 procent. Sachs schrijft een reddingsplan. Door streng fiscaal en monetair beleid verliezen honderdduizenden mensen hun baan of hun pensioen. Maar de “shock therapie” helpt: de inflatie zakt tot 15%. Zo blijkt maar: economie is maakbaar, als je maar hard genoeg wilt.

In 1995 komt Sachs voor het eerst naar Sub-Saharisch Afrika. Het bezoek markeert het begin van zijn kruistocht tegen de armoede. Hij reist de wereld over om iedereen ervan te overtuigen dat er een “Big Push” nodig is in ontwikkelingshulp. Volgens Sachs moeten we niet denken in miljoenen, maar in miljarden. Zijn nieuwe humanitaire imago lijkt niet te rijmen met het strenge beleid dat hij voorstond in Bolivia. Maar in één opzicht is hij consequent: we kunnen alles oplossen, als we maar hard genoeg willen.

Als hij in 2005 zijn boek The End of Poverty publiceert, heeft hij de status van een popster. U2 zanger Bono noemt zich zijn “student” en er bestaat zelfs een Sachs fanclub. Toch is hij niet tevreden: ondanks zijn onvermoeibare strijd, is de Big Push uitgebleven. Als anderen het niet doen, doet hij het zelf wel. In 2006 overtuigt hij miljardair George Soros om zijn Milenniumdorpen project te financieren. In tien Afrikaanse dorpen zal hij laten zien dat armoede bestreden kan worden door er genoeg geld in te pompen. Het project zal vijf jaar duren, maar “Het meeste werk kan in één jaar gedaan worden” verzekert Sachs Soros. “De rest is slechts een voetnoot.”

Sachs vergist zich. Munk beschrijft hoe het nieuwe geld aanvankelijk de situatie in de dorpen verbetert. Scholen gaan open, artsen worden aangetrokken door relatief hoge salarissen, en boeren krijgen beschikking over verbeterde zaden. Maar armoede is hardnekkig. In het Ugandese dorp Ruhiira verdubbelt bijvoorbeeld de maïsoogst, maar zijn de wegen zo erbarmelijk dat het surplus niet verhandeld kan worden. De extra oogst wordt uiteindelijk door ratten opgegeten. Als de geldstroom vermindert, blijkt dat geboekte verbeteringen niet duurzaam zijn. Dorpelingen zijn woedend omdat hun verwachtingen niet waar zijn gemaakt. In één dorp vernielen ze zelfs een auto van het Millennium project.

Sachs ontkent dat zijn project is mislukt en noemt het zelfs een groot succes. Wie heeft gelijk? Dat is het erge: we zullen het nooit weten. Er zijn in de dorpen nooit metingen gedaan voordat het project begon, noch zijn er 'controledorpen’ waarmee de millenniumdorpen vergeleken kunnen worden. Het lijkt in sommige dorpen beter te gaan, maar Afrika doet het überhaupt goed in het laatste decennium. Dus in hoeverre kunnen we successen, als ze er al zijn, toeschrijven aan Sachs en zijn project?

The Idealist toont dat een gouden charisma, goede bedoelingen en een briljant brein geen succes garanderen. De grootste klacht van de dorpelingen was dat veranderingen van bovenaf opgelegd werden en dat zij niet gehoord werden. Sachs zag de armoedepuzzel als een rekensom: tel de juiste interventies bij elkaar op en je krijgt welvaart als uitkomst. Maar hij vergat het belangrijkste puzzelstuk: hij vergat te luisteren naar de mensen waar het om draaide.

Meer lezen en luisteren?
- Bestel hier het boek The Idealist van Nina Munk.
- Luister naar een interview met Nina Munk, en hier naar de reactie van Jeffrey Sachs op het boek (met dank aan Lukasz Marc voor beide links).

Deel dit bericht

Reacties

Plaats een reactie

Italic en bold

*Dit is italic*, en _dit ook_.
**Dit is bold**, en __dit ook__.

Links

Dit is een link naar [Procurios](http://www.procurios.nl).

Lijsten

Een lijst met bullets kan worden gemaakt met:
- Min-tekens,
+ Plus-tekens,
* Of een asterisk.

Een genummerde lijst kan worden gemaakt met:
1. Lijst-item nummer 1.
2. Lijst-item nummer 2.

Quote

Onderstaande tekst vormt een quote:
> Dit is de eerste regel.
> Dit is de tweede regel.

Code

Er kan een blok met code worden geplaatst. Door voor de tekst vier spaties te plaatsen, ontstaat een code-block.

Regional officeRegion